Tận dụng CPTPP đa dạng hóa thị trường, thích ứng với thuế đối ứng

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, phản ánh khả năng thích ứng và mở rộng thị trường của cộng đồng doanh nghiệp. 

Theo số liệu cập nhật 8 tháng năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 597,93 tỷ USD, tăng 16,3% so với cùng kỳ năm trước; trong đó, xuất khẩu đạt 305,96 tỷ USD, tăng 14,8%, nhập khẩu đạt 291,97 tỷ USD, tăng 17,9%. Cán cân thương mại tiếp tục duy trì trạng thái thặng dư với mức 13,99 tỷ USD. 

Với đà tăng trưởng này, lãnh đạo Bộ Công Thương đánh giá mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu khoảng 12% trong năm 2025 là hoàn toàn khả thi, đồng thời mở ra dư địa lớn để doanh nghiệp tiếp tục khai thác các thị trường mới và làm mới các thị trường truyền thống. 

Một trong những lợi thế nền tảng của Việt Nam hiện nay là độ mở cao của nền kinh tế với 17 hiệp định thương mại tự do đang được thực thi. Các FTA không chỉ mang lại ưu đãi thuế quan, mà còn đóng vai trò như “giấy thông hành” giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập những thị trường mới, nhiều tiềm năng nhưng đòi hỏi tiêu chuẩn ngày càng cao như Trung Đông, Nam Á và Mỹ Latinh. 

Trong năm 2024, Việt Nam đã ký kết FTA với UAE, là trung tâm logistics và tài chính của khu vực Trung Đông, qua đó mở ra một “cửa ngõ” quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận không chỉ thị trường Trung Đông - Bắc Phi mà còn lan tỏa sang Ấn Độ và nhiều khu vực khác. 

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả thị trường này, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải đáp ứng các yêu cầu về chứng nhận Halal, đây là tiêu chuẩn bắt buộc và cũng là yếu tố giúp nâng cao uy tín thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế. Cùng với đó, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Israel đã chính thức có hiệu lực, mở ra cơ hội kết nối về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo với một quốc gia được mệnh danh là “vườn ươm khởi nghiệp” của thế giới.

Dù quy mô thị trường không lớn, nhưng Israel được xem là một “bệ phóng” quan trọng, giúp hàng hóa Việt Nam nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh việc tìm kiếm thị trường mới, các chuyên gia và cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh vai trò của việc “làm mới” các thị trường truyền thống. Điển hình là thị trường Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU), nơi Việt Nam đã có FTA từ năm 2016, với hơn 80% dòng thuế được xóa bỏ. 

Xuất khẩu sang khu vực này từng tăng trưởng mạnh, có giai đoạn đạt 20-30% mỗi năm, nhưng gần đây chịu tác động từ biến động địa chính trị và hạn chế thanh toán quốc tế. Dù vậy, hơn 70% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EAEU hiện vẫn đang được hưởng ưu đãi thuế, tập trung vào các mặt hàng dệt may, nông sản, thủy sản.

Thực tế cho thấy, khó khăn về thanh toán bằng USD có thể được khắc phục thông qua các phương thức thanh toán nội tệ hoặc linh hoạt hóa kênh tài chính, trong khi dư địa thị trường vẫn còn lớn khi xuất khẩu sang EAEU đạt trên 3 tỷ USD. Nếu tận dụng tốt giai đoạn hiện nay, khi nhiều đối tác khác gặp rào cản pháp lý, hàng hóa Việt Nam hoàn toàn có thể mở rộng thị phần và tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn. 

Tương tự, khu vực Mỹ Latinh đang nổi lên như một “vùng đất xa nhưng gần” đối với doanh nghiệp Việt Nam. Với hơn 600 triệu dân và tầng lớp trung lưu tăng nhanh, đây là thị trường có nhu cầu lớn và đa dạng. Nhờ các FTA, đặc biệt là Hiệp định CPTPP, hàng hóa Việt Nam đã hiện diện ngày càng rõ nét tại Mexico, Chile, trong khi Brazil được đánh giá là đối tác giàu tiềm năng. 

Theo số liệu cập nhật, 5 tháng đầu năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Mexico đạt hơn 7,7 tỷ USD, tăng 32,31% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, trong bối cảnh Mexico áp thuế nhập khẩu từ 5-50% đối với 544 mặt hàng đến từ các quốc gia không có FTA, hàng hóa Việt Nam nhờ ưu đãi thuế trong CPTPP đã trở thành nguồn cung thay thế quan trọng. 

Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng thị phần, doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng hơn tới chất lượng sản phẩm, minh bạch hóa nguồn gốc xuất xứ và tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Thực tiễn cũng cho thấy, không có thị trường nào “an toàn vĩnh viễn”. Nhu cầu tiêu dùng thay đổi nhanh, tiêu chuẩn ngày càng khắt khe và cạnh tranh ngày càng gay gắt đòi hỏi doanh nghiệp phải liên tục đổi mới sản phẩm, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, chiến lược đa dạng hóa thị trường nhưng không phân tán, kết hợp hài hòa giữa mở rộng thị trường mới như Trung Đông, Mỹ Latinh và làm mới các thị trường truyền thống như EAEU, được xem là hướng đi bền vững. Khi tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới, đáp ứng các tiêu chuẩn cao về môi trường, lao động, phát triển bền vững và có sự đồng hành của cơ quan quản lý trong cung cấp thông tin, kết nối đối tác, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để biến những “cơ hội vàng” từ EAEU và Mỹ Latinh thành động lực tăng trưởng xuất khẩu dài hạn.