Hiệp định CPTPP thúc đẩy doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), với quy mô hơn 500 triệu dân và chiếm khoảng 13,5% GDP toàn cầu, đang từng bước định hình một không gian phát triển mới cho Việt Nam, không chỉ về thương mại hay đầu tư, mà quan trọng hơn là khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. 

Sau hơn 6 năm thực thi, CPTPP đã mang lại những kết quả tích cực, thể hiện rõ qua tăng trưởng xuất khẩu, mở rộng thị trường và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Theo số liệu của Bộ Công Thương, tính đến tháng 10/2025, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và các nước thành viên CPTPP, bao gồm cả Vương quốc Anh, đạt 102,8 tỷ USD, tăng 20,6% so với cùng kỳ; trong đó xuất khẩu đạt 58,3 tỷ USD, tăng 26%, còn nhập khẩu đạt 44,5 tỷ USD, tăng 14,47%. Những con số này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu tận dụng tốt ưu đãi thuế quan từ CPTPP để đẩy mạnh xuất khẩu. 

Tuy nhiên, thực tế cũng đặt ra một vấn đề lớn: phần lớn doanh nghiệp mới dừng lại ở việc hưởng lợi thuế quan, trong khi mức độ tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng CPTPP vẫn còn hạn chế. Các rào cản về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực quản trị, công nghiệp hỗ trợ và chi phí logistics tiếp tục là những “điểm nghẽn” khiến doanh nghiệp Việt khó tiến sâu vào chuỗi giá trị. 

Chính trong bối cảnh đó, cách tiếp cận mới trong việc tận dụng CPTPP đang được đặt ra, đó là chuyển từ tư duy “tận dụng hiệp định” sang tư duy “tham gia chuỗi cung ứng”, thông qua việc xây dựng một hệ sinh thái tận dụng FTA đồng bộ. Hệ sinh thái này không chỉ xoay quanh doanh nghiệp xuất khẩu, mà là sự kết nối chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, tổ chức tư vấn quốc tế, hệ thống logistics, tài chính, tiêu chuẩn và các đối tác CPTPP, tất cả cùng vận hành trong một chỉnh thể thống nhất. Khi hệ sinh thái được hình thành, doanh nghiệp không còn phải tự xoay xở đơn lẻ, mà được hỗ trợ từ khâu tiếp cận thông tin thị trường, hướng dẫn quy tắc xuất xứ, nâng cao năng lực sản xuất, đến kết nối đối tác và tham gia mạng lưới chuỗi cung ứng khu vực. 

Từ góc nhìn của các nước thành viên CPTPP như Australia, Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, đặc biệt ở các lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, chế biến thực phẩm, năng lượng tái tạo, logistics, công nghiệp hỗ trợ và kinh tế xanh. Tuy nhiên, để khai thác được những cơ hội này, doanh nghiệp Việt cần đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn về chất lượng, bền vững, truy xuất nguồn gốc và quản trị chuỗi. 

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, một hệ sinh thái tận dụng FTA hiệu quả cần dựa trên nền tảng thể chế minh bạch, chính sách ổn định, hạ tầng logistics và chuyển đổi số đồng bộ, cùng với vai trò điều phối mạnh mẽ của Nhà nước. Tại Việt Nam, Bộ Công Thương đang đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng và vận hành hệ sinh thái tận dụng CPTPP, thông qua hoàn thiện chính sách, triển khai các đề án hỗ trợ doanh nghiệp, kết nối với đối tác CPTPP và huy động nguồn lực từ các tổ chức quốc tế. Tuy vậy, quá trình vận hành hệ sinh thái này cũng đối mặt với không ít thách thức, từ năng lực nội tại còn hạn chế của doanh nghiệp, sự thiếu đồng bộ của công nghiệp hỗ trợ, đến chi phí logistics cao và nguồn lực trong nước còn phân tán. 

Việc thu hút và tận dụng hiệu quả nguồn lực từ bên ngoài, bao gồm vốn đầu tư, hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và các chương trình kết nối doanh nghiệp trong khuôn khổ CPTPP, được xem là giải pháp then chốt giúp doanh nghiệp Việt vượt qua rào cản và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. CPTPP vì thế không chỉ là một hiệp định thương mại tự do đơn thuần, mà đang dần trở thành một không gian phát triển mới, nơi Việt Nam có thể mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, tiếp cận công nghệ và từng bước nâng tầm vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Khi hệ sinh thái tận dụng CPTPP được xây dựng và vận hành hiệu quả, đó sẽ là đòn bẩy quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam đi nhanh hơn, đi xa hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.