Hướng tới nông thôn mới hiện đại, hội nhập và phát triển bền vững

Sau 5 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025, nông thôn Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ, từ hạ tầng, chính sách, dịch vụ cơ bản đến kinh tế. Chương trình đã hoàn thành nhiều chỉ tiêu Quốc hội và Chính phủ giao, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho quá trình đô thị hóa và phát triển bền vững.

Một trong những dấu ấn nổi bật của giai đoạn 2021–2025 là hệ thống chính sách được ban hành đầy đủ và đi vào thực tiễn. Hơn 154 văn bản đã được ban hành, gồm 05 nghị quyết của Quốc hội, 03 nghị định của Chính phủ, 35 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và hơn 111 văn bản hướng dẫn từ các bộ, ngành.

Cùng với hệ thống chính sách, lần đầu tiên nhiều chương trình chuyên đề được đưa vào khung nông thôn mới theo định hướng hiện đại. Chương trình OCOP tiếp tục nâng giá trị nông sản và xây dựng thương hiệu địa phương. Du lịch nông thôn được phát triển gắn với bảo tồn văn hóa bản địa, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân. Chuyển đổi số được triển khai từ quản trị cơ sở đến cung cấp dịch vụ công và sản xuất nông nghiệp. 

Các tiêu chí về môi trường, an ninh trật tự và văn hóa cộng đồng được đặt ở vị trí nền tảng, đưa nông thôn tiệm cận chuẩn đô thị văn minh. Bộ tiêu chí nông thôn mới cũng được điều chỉnh theo hướng phù hợp với quá trình đô thị hóa và hiện đại hóa, thay cho cách tiếp cận thuần túy dựa vào hạ tầng như trước đây.

Tiêu chí nông thôn mới cũng được điều chỉnh theo hướng gắn với đô thị hóa và hiện đại hóa, thay cho cách tiếp cận chủ yếu dựa vào hạ tầng cơ bản như giai đoạn trước.

Về nguồn lực dành cho chương trình nông thôn mới trong 5 năm qua đạt 3,7 triệu tỷ đồng. Đáng chú ý, có 9,5 triệu khách hàng vay vốn phục vụ sản xuất và kinh doanh nông thôn. Riêng người dân đóng góp 813.995 tỷ đồng, tương đương 22% tổng nguồn lực. Điều này khẳng định rõ: người dân thực sự là chủ thể của chương trình, vừa thụ hưởng vừa trực tiếp đóng góp.

Sau 5 năm, hàng loạt chỉ tiêu đã cho thấy sự đổi thay mạnh mẽ của nông thôn Việt Nam. Có 97,3% xã đạt tiêu chí quy hoạch, tạo định hướng phát triển lâu dài và thống nhất. Tỷ lệ xã đạt tiêu chí giao thông đạt mức 87,3%.

Mạng lưới điện nông thôn tiếp tục mở rộng, với 99,7% hộ dân có điện lưới quốc gia, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ tiếp cận điện năng cao nhất khu vực. Trên cả nước đã tổng kết và phổ biến 149 mô hình, sáng kiến nông thôn mới như “làng xanh” hay “xã thông minh”, góp phần lan tỏa kinh nghiệm và cách làm hay giữa các địa phương.

Quan trọng hơn, nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 đã tạo ra bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển. Vai trò Nhà nước chuyển từ “làm thay” sang định hướng, hỗ trợ để người dân làm chủ. Các địa phương không chỉ tập trung hoàn thành tiêu chí mà chú trọng nâng cao chất lượng cuộc sống. Các chủ thể trong xã hội từ cộng đồng, doanh nghiệp đến Nhà nước đã hình thành mối liên kết chặt chẽ hơn, tạo động lực để nông thôn tiếp tục phát triển bền vững trong những giai đoạn tiếp theo.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, chương trình nông thôn mới không thể chỉ dừng lại ở những con đường bê tông, trường học, trạm y tế. Yêu cầu đặt ra là phải gắn chặt hơn với mục tiêu xanh - thông minh - bền vững, vừa đáp ứng nhu cầu đời sống nhân dân vừa hòa nhịp với xu thế toàn cầu. 

Báo cáo tổng kết giai đoạn 2021-2025 cũng nêu rõ việc đổi mới chính sách, tăng cường nguồn lực và phát huy mạnh mẽ vai trò của cộng đồng và doanh nghiệp là những yếu tố then chốt cho giai đoạn tiếp theo. Đây là những định hướng cần thiết để chương trình duy trì hiệu quả lâu dài, nhất là trong bối cảnh nông thôn đứng trước nhiều cơ hội lẫn thách thức mới.

Ngày 11/12/2025, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Chính phủ nhấn mạnh chương trình sẽ được triển khai quyết liệt, hướng tới mục tiêu cao nhất là nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm người dân, đặc biệt là những vùng khó khăn, có cuộc sống ấm no và hạnh phúc.

Nền tảng cho giai đoạn mới đã được xây dựng xuyên suốt hơn 15 năm, với hàng nghìn xã đạt chuẩn nông thôn mới, hàng triệu hộ thoát nghèo và sự lan tỏa mạnh mẽ của các mô hình OCOP, du lịch cộng đồng, nông nghiệp số. Đây là tài sản quan trọng của quốc gia, là bệ đỡ để nông thôn tiếp tục chuyển mình.

Trong bối cảnh đó, yếu tố quyết định là sự kiên định về mặt chính trị, sự đồng hành của doanh nghiệp, cộng đồng và đặc biệt là sự chủ động tham gia của người dân. Khi các nguồn lực này được phát huy đúng hướng, nông thôn Việt Nam không chỉ đổi mới về diện mạo mà còn vươn tới tầm vóc mới với sự phát triển hài hòa, bao trùm, xanh và hội nhập quốc tế.

Đó cũng là nền tảng để nông thôn trở thành niềm tự hào của dân tộc, là điểm sáng của khu vực và đóng vai trò quan trọng trong hành trình đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên thịnh vượng vào giữa thế kỷ XXI.