TRỰC TIẾP: Tọa đàm Phát triển vay tiêu dùng gắn với tài chính xanh và trách nhiệm xã hội

Vay tiêu dùng đang trở thành một kênh tiếp cận tài chính phổ biến, đặc biệt khi người dân có nhu cầu chi trả cho các dịch vụ thiết yếu như y tế, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và mua sắm. Sự phát triển của thị trường này góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính, thúc đẩy tiêu dùng, đẩy lùi tín dụng đen và tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, đi cùng với đó là những yêu cầu ngày càng rõ nét về minh bạch thông tin, cạnh tranh lành mạnh và cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Bên cạnh yếu tố thị trường, xu hướng tài chính xanh đang từng bước định hình cách tiếp cận mới đối với các sản phẩm tín dụng. Không dừng lại ở việc cung cấp vốn, các sản phẩm vay tiêu dùng còn được kỳ vọng gắn với yếu tố bền vững, trách nhiệm xã hội và những giá trị dài hạn cho cộng đồng. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong việc xây dựng khuôn khổ chính sách phù hợp, cũng như tổ chức thực thi hiệu quả trên thực tế.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Báo Công Thương tổ chức chương trình tọa đàm với chủ đề “Phát triển vay tiêu dùng gắn với tài chính xanh và trách nhiệm xã hội”.

Tọa đàm tập trung phân tích thực tiễn vận hành của thị trường vay tiêu dùng, nhận diện những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện và trao đổi các gợi mở chính sách nhằm tăng cường bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy thị trường phát triển lành mạnh.

Tham gia tọa đàm ngày hôm nay, xin trân trọng giới thiệu các vị khách mời:

- Ông Phan Thế Thắng - Phó trưởng Ban bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Bộ Công Thương;

- Ông Vũ Văn Trung - Phó Chủ tịch Hội bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam;

- Bác sĩ Nguyễn Văn Hòa - Chủ tịch Hệ thống nha khoa Shinbi;

- Luật sư Hoàng Trọng Giáp - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Sa, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Trong thực tiễn thị trường, vay tiêu dùng đang được “đưa đến tận điểm bán” thông qua liên kết giữa doanh nghiệp dịch vụ với tổ chức tài chính. Từ góc độ quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ông/bà đánh giá như thế nào mô hình này?

Ông Phan Thế Thắng: Từ góc độ quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chúng tôi nhận thấy mô hình vay tiêu dùng tại điểm bán có nhiều ưu điểm rõ rệt, góp phần tạo thuận lợi cho người dân trong tiếp cận tín dụng. 

Trước hết, mô hình này giúp người tiêu dùng tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng, thuận tiện, giảm bớt thủ tục, tiết kiệm thời gian, qua đó thúc đẩy tiêu dùng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, đây cũng là một kênh quan trọng góp phần mở rộng tài chính toàn diện, đặc biệt đối với các nhóm khách hàng khó tiếp cận hệ thống ngân hàng truyền thống. 

Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng tồn tại không ít rủi ro. Một số trường hợp thiếu minh bạch về lãi suất thực, các loại phí và tổng chi phí vay, khiến người tiêu dùng dễ hiểu nhầm khi ký hợp đồng. Hoạt động tư vấn tại điểm bán đôi khi mang tính thúc đẩy giao dịch nhanh, dẫn đến quyết định vội vàng. 

Ngoài ra, còn có nguy cơ người tiêu dùng vay vượt quá khả năng trả nợ, rủi ro về dữ liệu cá nhân bị thu thập và sử dụng không đúng quy định, cũng như khó khăn trong việc xác định trách nhiệm giữa bên bán hàng và tổ chức tín dụng khi xảy ra tranh chấp. 

Về phía cơ quan quản lý, chúng tôi cũng đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất là khó khăn trong việc giám sát đầy đủ hoạt động tư vấn, quảng cáo và ký kết hợp đồng tại điểm bán do hạn chế về nguồn lực. 

Thứ hai là yêu cầu chuẩn hóa thông tin về lãi suất, phí nhằm đảm bảo người tiêu dùng hiểu đúng và đầy đủ. Thứ ba là vấn đề phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý tài chính, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. 

Cuối cùng là việc thiết lập cơ chế giải quyết khiếu nại hiệu quả, giúp người tiêu dùng được bảo vệ một cách nhanh chóng và kịp thời khi xảy ra tranh chấp.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Có thể thấy mô hình vay tiêu dùng tại điểm bán đang mở ra thêm nhiều cơ hội tiếp cận tài chính cho người dân, đồng thời đặt ra yêu cầu về minh bạch thông tin và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố cơ chế và chính sách, một yếu tố rất quan trọng khác chính là khả năng hiểu biết tài chính của chính người tiêu dùng khi tiếp cận các sản phẩm vay.

Chính vì vậy, chúng tôi muốn lắng nghe thêm góc nhìn từ phía tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Xin được chuyển câu hỏi tới ông Vũ Văn Trung - Phó Chủ tịch Hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam. Ông đánh giá như thế nào về mức độ hiểu biết tài chính của người tiêu dùng hiện nay khi tiếp cận các sản phẩm vay tiêu dùng ngày càng phức tạp và đa dạng về điều kiện? Ông/bà đánh giá ra sao về vai trò chủ động của doanh nghiệp dịch vụ trong việc giảm rủi ro cho người vay?

Ông Vũ Văn Trung: Trước hết, vay tiêu dùng có thể nói là một hình thức để người tiêu dùng vay nhằm phục vụ những nhu cầu cần thiết của cá nhân và gia đình. Hiện nay, đã có nhiều cơ chế để quản lý và đưa thị trường vay tiêu dùng đi vào nề nếp. Nếu thực hiện tốt, các cơ chế này sẽ góp phần thiết lập môi trường vay và cho vay lành mạnh, mang lại lợi ích cho cả hai phía là tổ chức cho vay và người tiêu dùng.

Tuy nhiên, trong thực tế, chúng tôi nhận thấy kiến thức của người tiêu dùng về vay tiêu dùng hiện nay là chưa đồng đều. Không phải cá nhân hay gia đình nào cũng có đầy đủ thông tin để hiểu và sử dụng đúng các sản phẩm vay. Nhiều trường hợp người dân đi vay nhưng chưa thực sự hiểu rõ mình vay để làm gì, khả năng trả nợ ra sao. Đây là vấn đề còn tồn tại trong thực tiễn. 

Do đó, cần thiết lập một cơ chế và môi trường vay, cho vay đúng đắn, lành mạnh, đảm bảo lợi ích cho cả hai phía. Việc này không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước mà còn cần sự tham gia của các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và Hội Bảo vệ người tiêu dùng. 

Về phía Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, chúng tôi cùng với các hội địa phương sẽ cần làm mạnh mẽ hơn, hiệu quả hơn để góp phần thiết lập trật tự thị trường vay tiêu dùng, đáp ứng nhu cầu của cả người cho vay và người đi vay.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Thưa luật sư Hoàng Trọng Giáp, trong mô hình vay tiêu dùng được triển khai ngay tại điểm bán dịch vụ, người tiêu dùng thường ký kết hợp đồng với tổ chức tài chính thông qua sự giới thiệu của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ. Từ góc độ pháp lý, ông đánh giá như thế nào về trách nhiệm của các bên trong mô hình này, đặc biệt là trách nhiệm minh bạch thông tin về khoản vay, lãi suất, phí và điều kiện hợp đồng trước khi người tiêu dùng ký kết?

Luật sư Hoàng Trọng Giáp: Với góc độ pháp lý, theo quy định về việc cho vay tiêu dùng tại điểm bán, pháp luật hiện hành đã hình thành ba chủ thể quan trọng, trong đó có bên cho vay là tổ chức tín dụng, bên vay là người tiêu dùng và bên bán hàng là đơn vị bán hàng. 

Quyền và trách nhiệm của ba chủ thể này đã được quy định khá cụ thể, đặc biệt là việc minh bạch thông tin theo Thông tư số 43/2016/TT-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN. Quy định về trách nhiệm minh bạch thông tin của tổ chức tín dụng là phải công khai mọi thông tin về sản phẩm tín dụng, bao gồm lãi suất, các thông tin về phạt vi phạm, quá hạn hoặc tất toán trước hạn. 

Đối với đơn vị bán hàng là bên trung gian, ngoài trách nhiệm thông tin trung thực về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hiện nay cơ chế về trách nhiệm minh bạch thông tin liên quan đến tổ chức tín dụng của bên bán hàng chưa được đề cập cụ thể trong quy định pháp luật.

Do đó, đơn vị bán hàng cần giới thiệu trung thực về tổ chức tài chính để người tiêu dùng có thể tự tìm hiểu về mức độ uy tín và các vấn đề liên quan. Trách nhiệm lớn nhất trong việc công khai, minh bạch thông tin vẫn thuộc về tổ chức tín dụng.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Về phía doanh nghiệp, trong thực tiễn hoạt động của Shinbi, khách hàng thường chọn vay tiêu dùng trong trường hợp nào và kỳ vọng điều gì khi sử dụng hình thức này? Shinbi đang tổ chức quy trình tư vấn ra sao để khách hàng phân biệt rõ quan hệ mua dịch vụ với quan hệ vay vốn, đồng thời nắm đầy đủ thông tin cơ bản về khoản vay trước khi ký kết?

Bác sĩ Nguyễn Văn Hòa: Trong thực tế hoạt động của ngành y nói chung và nha khoa nói riêng, tại Nha khoa Shinbi, mô hình triển khai được xây dựng trên sự phối hợp giữa ba bên: bác sĩ, cơ sở cung cấp dịch vụ và các tổ chức tài chính. 

Thực tế, khó khăn lớn nhất của khách hàng khi tiếp cận dịch vụ y tế vẫn là chi phí, đặc biệt khi phải thanh toán một khoản tiền lớn trong cùng thời điểm. Vì vậy, nhu cầu chia nhỏ chi phí theo từng giai đoạn là phổ biến. Từ đó, Shinbi đã hợp tác với các tổ chức tín dụng để xây dựng các gói tài chính phù hợp với từng dịch vụ. 

Quy trình được thực hiện chặt chẽ, bắt đầu từ thăm khám, phân tích và đưa ra chỉ định đúng chuyên môn y khoa, trước khi tư vấn giải pháp tài chính. Khách hàng cần có đầy đủ giấy tờ hợp lệ và không có lịch sử tín dụng xấu nhằm bảo đảm an toàn cho cả các bên. Đáng chú ý, việc tư vấn luôn được giới hạn trong khả năng chi trả thực tế của khách hàng, tránh tình trạng vay vượt nhu cầu, tiềm ẩn rủi ro. 

Toàn bộ giao dịch được thực hiện minh bạch qua tài khoản doanh nghiệp, dưới sự giám sát của cơ quan quản lý. Các khoản phí liên quan đến hồ sơ, bảo hiểm hay tất toán đều được đơn vị chi trả một lần, khách hàng không phát sinh chi phí. 

Điểm khác biệt là khách hàng vay bao nhiêu thì hoàn trả đúng số tiền đó trong thời hạn tối đa 12 tháng. Shinbi khẳng định nguyên tắc “nói đi đôi với làm”, chấp nhận giảm lợi nhuận để hỗ trợ chi phí, giảm áp lực tài chính cho khách hàng. Để bảo đảm minh bạch, toàn bộ quá trình tư vấn đều được ghi hình, ghi âm và lưu trữ, giúp khách hàng có thể kiểm chứng thông tin khi cần thiết.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Trước thực tế các tranh chấp vay tiêu dùng thường phát sinh sau khi hợp đồng đã ký kết, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia có định hướng gì để tăng cường giám sát hoạt động tư vấn ban đầu và truyền thông, quảng cáo tại điểm bán của tổ chức, cá nhân cho vay tiêu dùng?

Bên cạnh đó, theo ông đâu là những giải pháp trọng tâm mà cơ quan quản lý khuyến nghị đối với doanh nghiệp nhằm giảm thiểu rủi ro cho người tiêu dùng trong quá trình vay vốn, đồng thời vẫn bảo đảm không làm gia tăng gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp?

Ông Phan Thế Thắng: Thực tế cho thấy nhiều rủi ro và tranh chấp phát sinh ngay từ giai đoạn tiền hợp đồng - khi người tiêu dùng được tư vấn và tiếp cận thông tin ban đầu. Do đó, chúng tôi xác định việc kiểm soát hoạt động cung cấp thông tin, tư vấn và quảng cáo ở giai đoạn này là trọng tâm. 

Trước hết, cơ quan quản lý sẽ tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và kỹ năng của người tiêu dùng trong lĩnh vực tín dụng tiêu dùng, giúp họ chủ động phòng tránh rủi ro. 

Đối với doanh nghiệp, chúng tôi khuyến nghị cần chuẩn hóa nội dung tư vấn và quảng cáo theo nguyên tắc minh bạch, dễ hiểu, không gây nhầm lẫn. Pháp luật hiện hành đã quy định rõ trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, đồng thời nghiêm cấm hành vi cung cấp thông tin sai lệch, gây hiểu nhầm hoặc lừa dối người tiêu dùng. 

Cùng với đó, cần tăng cường hậu kiểm đối với hợp đồng mẫu và điều kiện giao dịch chung, yêu cầu công khai thông tin tại vị trí dễ tiếp cận. Doanh nghiệp cũng nên ứng dụng công nghệ để ghi nhận, lưu trữ quá trình tư vấn nhằm tạo cơ sở giải quyết tranh chấp khi cần thiết. 

Một vấn đề cần đặc biệt lưu ý là việc quảng cáo “lãi suất 0%”. Trong nhiều trường hợp, người tiêu dùng vẫn phải chịu các chi phí khác, nên nếu không được công bố rõ ràng, đây có thể bị coi là gây nhầm lẫn. 

Chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường kiểm soát theo phương thức quản lý rủi ro, tập trung vào các đơn vị có nhiều phản ánh từ người tiêu dùng, qua đó nâng cao hiệu quả giám sát mà không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Trong quá trình phối hợp với các tổ chức cho vay, Shinbi gặp những vướng mắc nào liên quan tới trách nhiệm cung cấp thông tin xử lý phản ánh hoặc hỗ trợ khách hàng khi phát sinh tranh chấp?

Bác sĩ Nguyễn Văn Hòa: Trước khi triển khai chính thức, Shinbi đã thử nghiệm mô hình trong vòng một năm nhằm đánh giá tính khả thi và kiểm soát rủi ro. Với hơn 100 khách hàng tham gia, kết quả cho thấy mô hình vận hành hiệu quả, không phát sinh tranh chấp đáng kể.

Tuy vậy, trong quá trình triển khai, khách hàng vẫn băn khoăn về tính minh bạch, chủ thể chi trả lãi suất và các điều khoản ràng buộc. Để giải quyết, Shinbi áp dụng cơ chế minh bạch tối đa: toàn bộ quá trình tư vấn được ghi hình, ghi âm và lưu trữ dưới dạng dữ liệu video nhằm tránh tình trạng tư vấn mập mờ. 

Đồng thời, các khoản phí như phí hồ sơ, bảo hiểm, hủy ngang hay tất toán trước hạn đều được thống nhất do đơn vị chi trả, khách hàng không phát sinh chi phí. Với các trường hợp đã giải ngân nhưng muốn hủy, Shinbi cho phép hủy ngay, hoàn trả đầy đủ và bảo đảm không ảnh hưởng đến hồ sơ tín dụng. 

Toàn bộ quy trình được vận hành trên hệ thống ứng dụng chung giữa ba bên, giúp theo dõi, tiếp nhận và xử lý kịp thời mọi phản hồi, kể cả ngoài giờ hành chính. Thực tế, phần lớn tranh chấp trong vay tiêu dùng xuất phát từ tư vấn thiếu rõ ràng, do đó việc lưu trữ đầy đủ dữ liệu là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi khách hàng.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Trong thực tế, nhiều tranh chấp vay tiêu dùng phát sinh sau khi người vay cho rằng họ chưa được cung cấp đầy đủ thông tin hoặc chưa hiểu rõ các điều khoản hợp đồng. Theo luật sư Hoàng Trọng Giáp, những điều khoản nào trong hợp đồng vay tiêu dùng người dân cần đặc biệt lưu ý để tránh rủi ro pháp lý và khi xảy ra tranh chấp người tiêu dùng có thể dựa vào những cơ chế pháp lý nào để bảo vệ quyền lợi của mình?

Luật sư Hoàng Trọng Giáp: Trên thực tế, khách hàng vay tiêu dùng đa số là cá nhân, ít va chạm pháp luật, ít kinh nghiệm xã hội và hiểu biết pháp luật chuyên ngành còn hạn chế. Do đó, họ thường không nghiên cứu kỹ hoặc không đọc kỹ giao dịch của mình, dẫn đến phát sinh những hậu quả như cho rằng quyền lợi bị ảnh hưởng, cảm thấy bị lừa dối hoặc bị lấp liếm trong quá trình tư vấn từ bên bán hàng hoặc công ty tài chính. 

Thứ nhất, người tiêu dùng cần lưu ý trong hợp đồng, dù hợp đồng rất dài nhưng cần chú ý những phần quan trọng như lãi suất trong hạn, lãi suất quá hạn, các khoản phí dịch vụ và các khoản phí khác. 

Thực tế, ngoài lãi suất, một số trường hợp tư vấn chỉ nêu số tiền phải trả gồm gốc và lãi, còn các khoản phí khác được tư vấn qua loa do tâm lý lo ngại người tiêu dùng không vay nữa. Do đó, người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ, đọc kỹ các điều khoản trong hợp đồng, kể cả những nội dung ở vị trí khó nhìn thấy. 

Thứ hai, cần xem kỹ vấn đề liên quan đến thời hạn vay và trách nhiệm khi không trả nợ đúng hạn, tức là nếu không trả được thì sẽ phải chịu những khoản gì để cân đối tài chính. 

Thứ ba, cần tìm hiểu kỹ thông tin của tổ chức tín dụng cho vay, xem tổ chức đó có uy tín hay không, có vướng mắc pháp lý gì không. Việc tìm hiểu này cũng giúp tạo thông tin, bằng chứng để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp. 

Khi xảy ra tranh chấp, người tiêu dùng có thể tự bảo vệ mình thông qua khiếu nại, tố cáo, khởi kiện đối với hành vi sai phạm của đơn vị cho vay hoặc bán hàng; cơ quan có thẩm quyền sẽ tiếp nhận. 

Trường hợp không đủ khả năng, có thể thông qua Hội bảo vệ người tiêu dùng để được tư vấn hoặc hỗ trợ thực hiện các thủ tục khởi kiện. Ngoài ra, người tiêu dùng cũng có thể được miễn tạm ứng án phí trong một số trường hợp.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Khi xu hướng tài chính xanh được lồng ghép vào các sản phẩm vay tiêu dùng, ví dụ các gói vay ưu đãi cho dịch vụ thân thiện môi trường theo ông Phan Thế Thắng, cơ quan quản lý cần đặt ra những nguyên tắc nào để bảo đảm người tiêu dùng hiểu đúng bản chất giá trị xanh và không bị dẫn dắt bởi thông tin mang tính quảng bá?

Ông Phan Thế Thắng: Tài chính xanh là xu hướng mới, song vẫn còn tương đối mới mẻ về khái niệm và cách hiểu tại Việt Nam. Vì vậy, để bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng, cần đặt ra một số nguyên tắc quan trọng.

Thứ nhất là nguyên tắc minh bạch và chính xác: mọi tuyên bố về “xanh” hoặc “thân thiện môi trường” phải có tiêu chí cụ thể, tránh sử dụng các khái niệm chung chung gây hiểu nhầm. 

Thứ hai là nguyên tắc có căn cứ và khả năng kiểm chứng: các giá trị môi trường cần dựa trên tiêu chuẩn, chứng nhận hoặc hệ thống phân loại rõ ràng. 

Thứ ba là nguyên tắc tách bạch thông tin môi trường và nghĩa vụ tài chính: không được sử dụng thông điệp “xanh” để che lấp các nghĩa vụ về lãi suất, phí và tổng chi phí vay. 

Thứ tư là công bố đầy đủ điều kiện ưu đãi, bao gồm phạm vi áp dụng, thời hạn và điều kiện hưởng ưu đãi. Thứ năm phải kiểm soát chặt chẽ hoạt động quảng cáo nhằm ngăn chặn hiện tượng “greenwashing” (tẩy xanh), tức là quảng bá sai lệch về lợi ích môi trường. 

Cuối cùng là thiết lập cơ chế giám sát và xử lý vi phạm hiệu quả, qua đó bảo vệ người tiêu dùng và bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp. 

Bên cạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng tiêu dùng, xu hướng tài chính xanh đang từng bước định hình cách tiếp cận mới đối với các sản phẩm vay, đây là cơ hội nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong việc xây dựng nguyên tắc minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Ông nhìn nhận như thế nào về nguy cơ người tiêu dùng hiểu chưa đầy đủ hoặc hiểu sai các sản phẩm vay tiêu dùng gắn với yếu tố xanh? Theo ông, đâu là những dấu hiệu người tiêu dùng cần đặc biệt lưu ý để nhận diện đúng giá trị thực của các gói vay này?

Ông Vũ Văn Trung: Cá nhân tôi cảm nhận rằng, niềm tin đối với các sản phẩm vay tiêu dùng, trong đó có các sản phẩm gắn với yếu tố “xanh”, đang được củng cố chứ không phải bị suy giảm hay gây lo lắng cho người tiêu dùng. 

Tuy nhiên, chúng tôi vẫn có những khuyến nghị đối với người tiêu dùng. Dù thông tin đã rõ ràng hơn, nhưng mỗi người vẫn cần chủ động tham khảo, tìm hiểu kỹ để lựa chọn những sản phẩm thực sự cần thiết, phù hợp với nhu cầu và khả năng của mình. 

Những sản phẩm nào không phù hợp hoặc cảm thấy chưa rõ ràng thì trước hết nên tránh, không nên vội vàng tham gia để tránh rơi vào tình trạng nợ nần. Thực tế cho thấy, nếu không cân nhắc kỹ, người tiêu dùng có thể gặp phải áp lực trả nợ lớn, gây thiệt hại đáng kể cho bản thân và gia đình. 

Về phía Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, chúng tôi luôn quan tâm đến việc vừa bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vừa đảm bảo người dân có thể vay và lựa chọn đúng. 

Điều quan trọng là người tiêu dùng cần lựa chọn đúng sản phẩm, đúng đơn vị cung cấp mà mình tin cậy, từ đó hạn chế tối đa những rủi ro có thể phát sinh sau này khi tham gia vay.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Hiện nay nhiều sản phẩm tín dụng bắt đầu gắn với yếu tố tài chính xanh hoặc trách nhiệm xã hội. Từ góc độ pháp lý, theo luật sư Hoàng Trọng Giáp, cần có những tiêu chí hay nguyên tắc nào để bảo đảm rằng các sản phẩm vay tiêu dùng gắn với yếu tố “xanh” được truyền thông đúng bản chất, tránh tình trạng quảng bá quá mức hoặc gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng?

Luật sư Hoàng Trọng Giáp: Hiện nay, tiếp cận xu hướng các sản phẩm tài chính có yếu tố xanh, trách nhiệm xã hội ngày càng phổ biến. Để đảm bảo truyền thông không gây hiểu nhầm, không quảng bá quá mức thì cần các tiêu chí như sau. 

Thứ nhất, minh bạch theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tức là thông tin về “xanh”, về thân thiện môi trường phải được công khai rõ ràng, không được nói quá. 

Thứ hai, theo Luật Quảng cáo, việc quảng cáo phải trung thực, không gian dối, không gây hiểu nhầm cho khách hàng. Tức là nói thật, làm thật, không thể quảng cáo chất lượng cao nhưng thực tế không đáp ứng. 

Thứ ba, theo quy định tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ các dự án xanh phải đáp ứng các tiêu chí cụ thể về môi trường, về xây dựng và đề án.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Shinbi đang tiếp cận xu hướng tài chính xanh như thế nào trong thiết kế sản phẩm và truyền thông tới khách hàng? Doanh nghiệp làm gì để bảo đảm thông tin về yếu tố xanh được truyền tải đúng bản chất, dễ hiểu?

Bác sĩ Nguyễn Văn Hòa: Shinbi tiếp cận tài chính xanh theo hướng gắn với các nhu cầu thiết yếu trong y tế, đặc biệt là nha khoa, với nguyên tắc cốt lõi là chỉ đáp ứng những gì khách hàng “cần”, không chạy theo những gì khách hàng “muốn”. 

Theo đó, dịch vụ được cung cấp đúng theo nhu cầu điều trị thực tế. Trường hợp khách hàng cần điều trị răng miệng với chi phí 30 triệu đồng nhưng chưa đủ khả năng chi trả ngay, gói tài chính sẽ hỗ trợ chia nhỏ trong 12 tháng, mỗi tháng khoảng 3 triệu đồng, không phát sinh chi phí. 

Ngược lại, các nhu cầu tiêu dùng không thiết yếu hoặc vượt quá phạm vi y tế sẽ không thuộc đối tượng áp dụng. Shinbi nhấn mạnh, tài chính xanh không phải công cụ chi tiêu tùy ý, mà là giải pháp hỗ trợ các nhu cầu cần thiết, góp phần giảm áp lực tài chính và nâng cao chất lượng cuộc sống. 

Việc phân định rõ giữa “nhu cầu” và “mong muốn” là yếu tố then chốt để bảo đảm tính bền vững của mô hình, đồng thời hạn chế rủi ro cho cả khách hàng và các bên liên quan.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Từ góc độ quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ông Phan Thế Thắng có khuyến nghị gì tới doanh nghiệp và người tiêu dùng để vừa bảo vệ tốt nhất quyền lợi cho người tiêu dùng vừa khuyến khích, thúc đẩy tổ chức, cá nhân cho vay tiêu dùng đổi mới, phát triển các sản phẩm vay tiêu dùng trong thị trường cho vay tiêu dùng hiện nay?

Ông Phan Thế Thắng: Đối với doanh nghiệp, trước hết cần bảo đảm minh bạch tuyệt đối về lãi suất thực, tổng chi phí vay, các loại phí và điều kiện hợp đồng. Đồng thời, cần thực hiện nghiêm túc việc thẩm định khả năng trả nợ, tránh chạy theo tăng trưởng tín dụng mà bỏ qua rủi ro. 

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình tư vấn tại điểm bán và trên nền tảng số; tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng; đổi mới sản phẩm theo hướng đơn giản, dễ hiểu và chủ động xây dựng cơ chế giải quyết khiếu nại nhanh chóng, hiệu quả, phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý. 

Đối với người tiêu dùng, cần chủ động tìm hiểu kỹ các điều khoản hợp đồng, đặc biệt là lãi suất và nghĩa vụ trả nợ, so sánh các sản phẩm trước khi quyết định vay, lựa chọn khoản vay phù hợp với khả năng tài chính. Khi phát sinh tranh chấp, người tiêu dùng cần biết cách sử dụng các kênh khiếu nại, từ doanh nghiệp đến các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và cơ quan quản lý nhà nước. Quan trọng hơn, mỗi người cần nâng cao kiến thức pháp luật và kỹ năng tiêu dùng. 

Chúng tôi kỳ vọng rằng với sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, người tiêu dùng, cơ quan quản lý và các tổ chức xã hội, thị trường tín dụng tiêu dùng sẽ phát triển theo hướng minh bạch, lành mạnh và bền vững.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Từ kinh nghiệm tư vấn và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng, theo luật sư Hoàng Trọng Giáp, hiện nay đâu là những khoảng trống pháp lý hoặc những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trong hệ thống quy định liên quan đến vay tiêu dùng, để vừa bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vừa tạo điều kiện cho thị trường phát triển minh bạch và bền vững?

Luật sư Hoàng Trọng Giáp: Mô hình cho vay tiêu dùng là một giải pháp tiên tiến, không phải là mô hình xấu và người tiêu dùng cũng cần nắm vững kiến thức về giải pháp tài chính này. Tuy nhiên, cơ chế pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện để thị trường phát triển minh bạch. 

Thứ nhất, cần quy định rõ trong hợp đồng mẫu đối với khoản vay tiêu dùng các nội dung như lãi suất, các khoản phí, quy định về phạt vi phạm, để người tiêu dùng dễ nhận biết và tìm hiểu. 

Thứ hai, cần làm rõ hơn trách nhiệm của các bên cho vay và bên bán hàng. Hiện nay mới có quy định cụ thể về trách nhiệm của tổ chức tín dụng tại Thông tư số 43/2016/TT-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN, trong khi trách nhiệm của bên bán hàng chưa có quy định chuyên ngành riêng, chủ yếu dừng ở quy định chung trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. 

Thứ ba, cần nâng cao giáo dục tài chính cá nhân, giúp người dân hiểu rõ tình hình tài chính của mình, khả năng chi trả khi vay và các nghĩa vụ khi phát sinh vi phạm. Khi đó, người tiêu dùng sẽ chủ động hơn trong việc vay và trả nợ, góp phần phát triển thị trường tài chính tiêu dùng minh bạch và bền vững.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Về phía Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam có đề xuất gì để lồng ghép yếu tố giáo dục tài chính và kỹ năng ra quyết định vào quá trình tư vấn vay tiêu dùng đặc biệt với các nhóm dễ bị tổn thương, thưa ông?

Ông Vũ Văn Trung: Việc này vừa là trách nhiệm riêng của Hội Bảo vệ người tiêu dùng, vừa là trách nhiệm chung của nhiều chủ thể xã hội. Điều quan trọng nhất là phải cung cấp đầy đủ thông tin, kiến thức và nâng cao ý thức cho người dân khi tiếp cận các sản phẩm vay tiêu dùng. 

Đối với mỗi người tiêu dùng, đặc biệt là các nhóm yếu thế, cần có sự hiểu biết sâu hơn, rộng hơn về tài chính, đồng thời phải nắm rõ khả năng tài chính của bản thân. Nếu vay vượt quá khả năng chi trả, việc trả nợ sẽ trở thành gánh nặng rất lớn. Nợ không tự mất đi mà theo thời gian còn có thể gia tăng, gây áp lực ngày càng lớn đối với người vay. 

Do đó, Hội Bảo vệ người tiêu dùng sẽ tăng cường cung cấp thông tin, đưa ra các khuyến cáo cụ thể để người tiêu dùng hiểu rõ hơn về cách vay hợp lý, cân nhắc khả năng trả nợ trước khi quyết định vay. 

Trong thời gian tới, chúng tôi cũng sẽ đẩy mạnh công tác truyền thông tới các hội địa phương, qua đó giúp các hoạt động của Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam bám sát hơn với người tiêu dùng, hỗ trợ kịp thời và hiệu quả hơn trong việc bảo vệ quyền lợi cũng như nâng cao nhận thức tài chính cho người dân.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Shinbi có kế hoạch gì để phối hợp với cơ quan quản lý và các tổ chức xã hội trong việc nâng cao minh bạch thông tin và năng lực tiếp cận tài chính an toàn cho khách hàng trong thời gian tới, thưa ông?

Bác sĩ Nguyễn Văn Hòa: Vay tiêu dùng là công cụ tài chính hợp pháp, đóng vai trò quan trọng trong kích thích tiêu dùng và thúc đẩy thị trường phát triển. Tuy nhiên, để bảo đảm vận hành lành mạnh, yêu cầu về minh bạch thông tin và trách nhiệm của doanh nghiệp ngày càng được đặt ra rõ nét. 

Trong bối cảnh thông tin ngày càng phổ biến, doanh nghiệp cần chủ động công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm với các nội dung cung cấp tới cơ quan quản lý, báo chí và người tiêu dùng thông qua các nền tảng số. 

Shinbi xác định rõ vai trò là đơn vị cung cấp dịch vụ, chịu trách nhiệm trong thẩm định khách hàng, tư vấn đúng nhu cầu và tuân thủ quy định pháp luật. Theo đó, nếu thiếu minh bạch, hệ quả không chỉ dừng lại ở một doanh nghiệp mà có thể lan rộng, ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường. 

Trong thời gian tới, Shinbi sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và truyền thông để cung cấp thông tin đầy đủ, giúp người tiêu dùng hiểu đúng về vay tiêu dùng, tránh nhầm lẫn với các mô hình cho vay không hợp pháp. Mục tiêu là xây dựng một thị trường tín dụng tiêu dùng minh bạch, an toàn và phát triển bền vững, trong đó quyền lợi của người tiêu dùng được đặt lên hàng đầu.

- Nhà báo Hoàng Nguyên Thảo: Kính thưa quý vị!

Sau hơn một giờ trao đổi, chương trình tọa đàm đã phác họa tương đối toàn diện bức tranh về thị trường vay tiêu dùng trong bối cảnh mới. Từ thực tiễn triển khai tại điểm bán, những vấn đề về minh bạch thông tin, trách nhiệm tư vấn, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cho tới các yêu cầu đặt ra khi lồng ghép yếu tố tài chính xanh vào sản phẩm tín dụng… Mỗi ý kiến tại tọa đàm đều góp thêm một lát cắt quan trọng cho câu chuyện chính sách và thực tiễn thị trường.

Có thể thấy, vay tiêu dùng và tài chính xanh không đơn thuần là câu chuyện của riêng một chủ thể. Đây là quá trình đòi hỏi sự đồng hành giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và chính người tiêu dùng.

Khi chính sách được hoàn thiện, doanh nghiệp hành động có trách nhiệm và người tiêu dùng được trang bị đầy đủ thông tin, thị trường sẽ phát triển ổn định hơn và đóng góp tích cực cho mục tiêu phát triển bền vững của nền kinh tế.

Một lần nữa, xin cảm ơn các vị khách mời đã nhận lời tham gia chương trình

Xin trân trọng cảm ơn sự theo dõi của quý vị khán giả! Xin kính chào và hẹn gặp lại!