Hình ảnh ngựa trong văn hóa Á Đông

Đền Bạch Mã được xây dựng từ thế kỷ thứ 9, là nơi thờ thần Long Đỗ - vị thần có gốc Hà Nội cổ, ngôi đền trấn giữ phía Đông kinh thành Thăng Long xưa tọa lạc ở địa phận thuộc phường Hà Khẩu, tổng Đông Thọ, huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, Thăng Long, nay là số 76 phố Hàng Buồm, phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Đền Bạch Mã là một trong “Tứ trấn Hà Nội”, và lịch sử xây dựng sớm nhất trong Tứ Trấn. Hình ảnh ngựa trắng được thờ bên trong đền từ lâu đã trở thành biểu tượng linh thiêng được dân chúng bao đời tôn sùng, kính phục. 

Theo sử liệu, đền được khởi dựng từ thời nhà Đường khi Cao Biền xây La Thành năm 866 và được tu bổ, mở rộng dưới triều Lý khi vua Lý Công Uẩn dời đô ra Thăng Long năm 1010. Truyền thuyết kể rằng, khi việc xây thành liên tục bị sụt lở, nhà vua đến đây cầu khấn thì thấy một con ngựa trắng từ trong đền chạy ra, in dấu chân quanh khu vực xây thành. Vua cho xây thành theo dấu chân ngựa thì thành không còn đổ sụt. Từ đó, thần Long Đỗ được phong là Thành hoàng và hình tượng ngựa trắng trở thành biểu tượng linh thiêng của đền Bạch Mã.

Trải qua hơn 1.000 năm lịch sử, đền Bạch Mã - Di tích lịch sử cấp quốc gia vẫn giữ được dáng dấp kiến trúc tiêu biểu của thế kỷ XIX thời Nguyễn, với bố cục hình chữ Tam gồm tam quan, phương đình, đại bái, thiêu hương và cung cấm. Nổi bật là hệ mái liên hoàn hình “mai cua” độc đáo, hệ cột gỗ lim chắc khỏe và các mảng chạm khắc rồng phượng tinh xảo. Không chỉ là một di tích lịch sử - văn hóa, đền Bạch Mã còn là không gian tín ngưỡng quen thuộc của người Hà Nội được đông đảo người dân và du khách biết đến để cầu bình an, may mắn, bày tỏ lòng tri ân.

Trong văn hóa Á Đông, ngựa mang nhiều tầng ý nghĩa: biểu trưng cho tốc độ, sức mạnh, sự trung thành và khát vọng bứt phá. Trong văn học và truyền thuyết, ngựa gắn với truyền thuyết Thánh Gióng của Việt Nam, ngựa Xích Thố  trong văn hóa Trung Hoa, hay  phương tiện của các vị thần trong sử thi Ấn Độ. Trong phong thủy và tín ngưỡng, ngựa thuộc hành Hỏa, tượng trưng cho dương khí, may mắn và thành công - như quan niệm “mã đáo thành công” vẫn còn được lưu truyền đến ngày nay.

Từ đời sống lao động, chiến trận đến cung đình, từ hiện thực lịch sử đến biểu tượng nghệ thuật và tín ngưỡng, ngựa không chỉ là loài vật gắn bó sớm nhất với con người mà còn trở thành biểu trưng cho sức mạnh, chí tiến thủ và khát vọng thành công. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, hình tượng ngựa vẫn bền bỉ song hành cùng đời sống văn hoá, tinh thần của người Việt và các quốc gia Á Đông như một minh chứng sinh động cho mối quan hệ gắn bó sâu sắc giữa con người và lịch sử phát triển