Giáo dục nghề nghiệp: Rút ngắn 'khoảng trống' nhân lực cho thương mại điện tử

Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, thương mại điện tử đang vươn lên trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Không chỉ tạo động lực tăng trưởng mới, lĩnh vực này còn mở rộng đáng kể cơ hội tiếp cận thị trường, việc làm và sinh kế cho hàng triệu người dân, đặc biệt tại các khu vực nông thôn, miền núi. Đây là những khu vực còn nhiều khó khăn, nơi bị giới hạn bởi điều kiện địa lý và cơ sở hạ tầng.

Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, năm 2025, mặc dù gặp nhiều khó khăn chung về kinh tế, thương mại điện tử Việt Nam vẫn tăng trưởng trên 25%, đưa quy mô thị trường bán lẻ lên 31 tỷ USD. Việt Nam tiếp tục nằm trong top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất thế giới và là một trong ba nước có quy mô thị trường thương mại điện tử hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Với tỷ trọng khoảng 12% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước, thương mại điện tử không còn là một xu hướng tương lai mà đã hiện diện rõ nét trong đời sống kinh tế - xã hội, tác động trực tiếp đến phương thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng. Đặc biệt, trợ lực từ thể chế và chiến lược đối với thương mại điện tử, cụ thể là việc ban hành Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030 và Luật thương mại điện tử là bộ luật đầu tiên về lĩnh vực này đã tạo bước đệm vững chắc cho ngành có cơ hội tiến xa hơn trong tương lai gần. 

Tuy nhiên, đi cùng với tốc độ và cơ hội tăng trưởng tiềm năng ấy là những thách thức không nhỏ, nổi bật nhất là bài toán nguồn nhân lực. Nhu cầu nhân lực cho thương mại điện tử tăng trưởng 30–40% mỗi năm nhưng chỉ khoảng 30% nhân lực hiện được đào tạo chính quy. Khi thị trường mở rộng nhanh hơn khả năng cung ứng lao động, ngành thương mại điện tử đang đứng trước một “cơn khát” nhân lực có kỹ năng, tay nghề và khả năng thích ứng cao với môi trường số.

Thực tế cho thấy, nhu cầu nhân lực thương mại điện tử không chỉ dừng ở số lượng mà ngày càng đòi hỏi chất lượng. Doanh nghiệp cần những lao động có thể tham gia ngay vào guồng vận hành từ quản trị gian hàng, vận hành sàn, phân tích dữ liệu người dùng, tối ưu quảng cáo, đến sáng tạo nội dung số và tổ chức livestream bán hàng...

Trong khi đó, một trong những thách thức lớn của đào tạo nghề nói chung và đào tạo thương mại điện tử nói riêng vẫn là khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành. Điều này khiến doanh nghiệp phải mất thêm thời gian và chi phí đào tạo lại, còn người lao động gặp khó khăn trong việc tiếp cận cơ hội việc làm phù hợp.

Bài toán nhân lực vì vậy không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp, mà đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống giáo dục nói chung và giáo dục nghề nghiệp nói riêng trong việc đổi mới nội dung, phương thức đào tạo, bảo đảm đầu ra gắn với nhu cầu thực tế của thị trường.

Nhận diện rõ yêu cầu mới từ thị trường, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đại học và cao đẳng nói chung và thuộc khối ngành Công Thương nói riêng đã, đang chủ động đổi mới mạnh mẽ chương trình đào tạo thương mại điện tử. Thay vì thiên về lý thuyết, nhiều trường chuyển hướng tăng thời lượng thực hành, đưa sinh viên tiếp cận trực tiếp với nền tảng số, công cụ vận hành và các tình huống kinh doanh thực tế.

Đáng chú ý, nhiều mô hình đào tạo mới đã được triển khai, trong đó nổi bật là các chương trình gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp. Học kỳ doanh nghiệp, thực tập dài hạn, mời doanh nhân và chuyên gia tham gia giảng dạy, xây dựng chương trình đào tạo dựa trên nhu cầu tuyển dụng thực tế… đang dần trở thành những “mắt xích” quan trọng trong hệ sinh thái đào tạo nhân lực thương mại điện tử.

Việc doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo giúp nội dung giảng dạy sát thực tế hơn, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên sớm tiếp cận môi trường làm việc thực tế. Thông qua các mô hình này, người học không chỉ nắm vững kiến thức nền tảng mà còn được rèn luyện kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp và khả năng làm việc trong môi trường số.

Đây cũng là cách để từng bước thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động, vấn đề vốn tồn tại nhiều năm trong giáo dục nghề nghiệp. Khi sinh viên được “làm thật, học thật”, khả năng thích ứng với yêu cầu công việc sau khi tốt nghiệp được nâng cao rõ rệt, qua đó giúp doanh nghiệp giảm áp lực tuyển dụng và đào tạo lại.

Từ trợ lực về khung khổ thể chế chính sách và từ Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển Giáo dục và Đào tạo, đã và đang mở ra cơ hội rộng mở cho lĩnh vực đào tạo nghề. Tuy nhiên, để giải “cơn khát” nhân lực cho ngành thương mại điện tử một cách thực chất, theo các chuyên gia, ngoài đòn bẩy từ chính sách, rất cần sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, thúc đẩy liên kết “ba nhà” là những yếu tố then chốt gắn đào tạo với thực tiễn nhu cầu thị trường. Đó cũng chính là chìa khóa để thương mại điện tử Việt Nam phát triển bền vững, bao trùm và tạo nên những bước chuyển mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số toàn cầu.