Xây dựng hệ sinh thái tận dụng tốt hơn ưu đãi từ CPTPP

CPTPP, EVFTA, RCEP và nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đi vào thực thi trong 4-7 năm trở lại đây đang trở thành “bệ phóng” mạnh mẽ cho doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường, tăng tốc xuất khẩu và tận dụng các ưu đãi thuế quan. Các FTA này không chỉ mở cửa thị trường mà còn tạo động lực để doanh nghiệp nâng chuẩn sản xuất, cải thiện năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo số liệu của Cục Thống kê, tháng 11/2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 77,06 tỷ USD, dù giảm nhẹ so với tháng trước nhưng vẫn tăng 15,6% so với cùng kỳ năm 2024. Lũy kế 11 tháng, thương mại hàng hóa đạt 839,75 tỷ USD, tăng 17,2%; trong đó xuất khẩu tăng 16,1%. Đáng chú ý, Việt Nam có tới 36 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, cho thấy nền tảng sản xuất và xuất khẩu tiếp tục được mở rộng theo chiều sâu. Cán cân thương mại duy trì trạng thái xuất siêu 20,53 tỷ USD, tiếp tục tạo điểm tựa quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

Bức tranh thương mại càng sáng khi xuất khẩu sang các thị trường có FTA tăng mạnh từ ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc đến châu Âu. Riêng các quốc gia thuộc CPTPP, xuất khẩu của Việt Nam tăng hơn 22% từ đầu năm, chiếm trên 15% tổng kim ngạch xuất khẩu, cải thiện rõ rệt so với mức 13% của năm 2024. Sau gần 7 năm thực thi, CPTPP trở thành đòn bẩy lớn: năm 2024, thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các nước CPTPP đạt 102,1 tỷ USD, Việt Nam xuất siêu tới 9,4 tỷ USD, gấp đôi năm 2023.

EVFTA cũng mang lại hiệu quả ấn tượng. Sau 5 năm triển khai, thương mại hai chiều Việt Nam - EU tăng từ 48,9 lên gần 78 tỷ USD, tăng bình quân 10,1% mỗi năm. Xuất khẩu sang EU tăng 11,7%/năm nhờ các ngành hàng chủ lực như nông sản, thủy sản, dệt may, da giày… nhanh chóng đáp ứng quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn chất lượng của thị trường khó tính này.

Nhìn tổng thể, Việt Nam hiện có 17 FTA đang thực thi và 3 FTA đang đàm phán, mở rộng cánh cửa thị trường tới hàng chục quốc gia và đối tác kinh tế lớn. Bộ Công Thương đánh giá, các FTA đã giúp kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng hơn 20% tại nhiều thị trường, thậm chí có nơi tăng trên 30%, cao hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng trung bình.

Tuy nhiên, việc tận dụng FTA không dễ. Doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định SPS, yêu cầu phát triển bền vững, chứng nhận nguồn gốc nguyên liệu; thiếu vốn, công nghệ và hạn chế trong xây dựng thương hiệu. Đặc biệt, sự liên kết giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, doanh nghiệp với địa phương và cơ quan quản lý còn lỏng lẻo, khiến nhiều ngành hàng chưa tạo được chuỗi giá trị hoàn chỉnh để khai thác lợi thế từ FTA.

Trước thực trạng này, Bộ Công Thương đang xây dựng Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy hợp tác công - tư và phát triển ngành hàng xuất khẩu chủ lực.. Đây được xem là “mảnh ghép cuối” để Việt Nam khai thác trọn vẹn lợi ích từ mạng lưới FTA rộng nhất trong nhóm các nền kinh tế đang phát triể