Nhân rộng mô hình lúa xanh

Những ngày cận Tết, cánh đồng của Hợp tác xã (HTX) New Green Farm (phường Thới Long) khoác lên mình diện mạo khác biệt mặt ruộng bằng phẳng, hệ thống rãnh thoát nước được quy hoạch đồng bộ, máy móc cơ giới hoạt động nhịp nhàng. Đáng chú ý, các thiết bị đo phát thải khí nhà kính được lắp đặt ngay từ đầu vụ, thể hiện cách làm bài bản và minh bạch trong sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp (CLC&PTT).

Ông Đồng Văn Cảnh, Giám đốc HTX New Green Farm cho biết, vụ đông xuân 2025-2026, HTX tiếp tục gieo sạ giống Đài Thơm 8 trên toàn bộ 148ha với sự tham gia của 100 hộ dân liên kết, đây là vụ thứ 4 liên tiếp HTX duy trì mô hình CLC&PTT. Theo ông Cảnh, điểm mấu chốt của mô hình không chỉ nằm ở năng suất mà ở sự thay đổi tư duy sản xuất.

Việc giảm lượng giống gieo sạ, tối ưu phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, kết hợp quản lý nước tiết kiệm đã giúp chi phí đầu vào giảm đáng kể. Cùng với đó, chất lượng hạt lúa được nâng cao, đáp ứng yêu cầu khắt khe của doanh nghiệp thu mua.

Một điểm sáng khác là mô hình kinh tế tuần hoàn từ rơm rạ thay vì đốt bỏ, rơm được thu gom để trồng nấm và sản xuất phân hữu cơ. Nhờ đó, mỗi héc-ta lúa mang lại thêm 3-4 triệu đồng/vụ, vừa gia tăng thu nhập, vừa giảm phát thải khí nhà kính. Cách làm này đang được nhiều hợp tác xã trên địa bàn thành phố áp dụng, tạo nên chuỗi giá trị khép kín trong sản xuất lúa.

Tại HTX Nông nghiệp Hưng Lợi (xã Đại Ngãi), hiệu quả kinh tế từ mô hình CLC&PTT càng được thể hiện rõ. Ông Trương Văn Hùng, Giám đốc HTX cho biết, nhờ canh tác giống ST25 theo quy trình phát thải thấp, lúa được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường 1.500 đồng/kg. Nông dân giảm lượng giống xuống còn 60kg/ha, qua đó giảm chi phí phân thuốc, nước tưới nhưng năng suất vẫn đảm bảo, lợi nhuận tăng hơn 30%.

Theo các HTX, chìa khóa thành công là liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, tuân thủ quy trình kỹ thuật và minh bạch thông tin qua nhật ký điện tử. Từ sản xuất nhỏ lẻ, nông dân đang từng bước chuyển sang làm ăn bài bản, có hợp đồng, có tiêu chuẩn và có trách nhiệm với môi trường.

Chiến lược dài hạn nâng vị thế hạt gạo Cần Thơ

Không dừng lại ở những mô hình điểm, TP. Cần Thơ đang xây dựng chiến lược phát triển lúa gạo theo hướng kinh tế nông nghiệp hiện đại. Với lợi thế diện tích sản xuất lúa lớn và sản lượng hàng triệu tấn mỗi năm, thành phố chủ trương chuyển mạnh từ “tăng sản lượng” sang “nâng chất lượng và giá trị”.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ cho biết, năm 2025 thành phố đã triển khai 104.500ha thuộc Đề án 1 triệu héc-ta lúa với sự tham gia tích cực của nông dân, HTX và doanh nghiệp. Mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp giúp lợi nhuận tăng tối thiểu 20%, năng suất tăng 0,3–0,7 tấn/ha; lượng giống giảm 40–50%, phân đạm giảm trên 30%, thuốc bảo vệ thực vật giảm 2–3 lần và cắt giảm 2–12 tấn CO₂ tương đương/ha.

Cùng với đó, hơn 84.800ha cánh đồng lớn tiếp tục phát huy hiệu quả, tập trung sản xuất các giống lúa thơm, đặc sản như ST, Đài Thơm 8, RVT, OM… phục vụ các đơn hàng giá trị cao.

Theo ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch Hội Nông dân TP. Cần Thơ, trọng tâm của lộ trình này là tham gia Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa CLC&PTT gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Theo kế hoạch, đến năm 2030, TP. Cần Thơ phấn đấu có hơn 170.800ha lúa canh tác theo quy trình CLC&PTT, với sự tham gia của trên 170 HTX và tổ hợp tác.

Để đạt mục tiêu, Sở nông nghiệp và Môi trường thành phố cần tập trung hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, chuẩn hóa quy trình đào tạo kỹ thuật, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp. Sự “bắt tay” giữa chính quyền, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân được xác định là động lực then chốt để hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Thực tế cho thấy, khi sản xuất được tổ chức bài bản, hạt gạo TP. Cần Thơ đã tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường quốc tế.

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An cho biết, những lô hàng gắn nhãn “Gạo xanh, phát thải thấp” đã tiếp cận thành công các thị trường khó tính như Úc, Nhật Bản và EU, với mức giá xuất khẩu cao, có thời điểm đạt 820-1.180 USD/tấn.

Đây không chỉ là con số ấn tượng về thương mại, mà còn là minh chứng cho hiệu quả của quá trình tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững. Khi quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và an toàn thực phẩm, giá trị hạt gạo được nâng lên tương xứng.

Từ quyết tâm chính sách đến hành động đồng bộ trên đồng ruộng, TP. Cần Thơ đang từng bước khẳng định thương hiệu “Gạo xanh, phát thải thấp”, mở ra tương lai bền vững cho hạt gạo Việt trên hành trình hội nhập.