Bổ sung cơ chế kiểm soát xuất khẩu và tỷ lệ chế biến sâu đất hiếm

Ngày 1/12, tiếp tục Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản.

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng - đoàn TP. Hồ Chí Minh ủng hộ định hướng sửa đổi Luật Địa chất và khoáng sản, đặc biệt là việc thiết kế mới cơ chế quản lý đất hiếm và sắp xếp lại thẩm quyền trong hoạt động thăm dò, khai thác khoáng sản, phù hợp yêu cầu bảo đảm an ninh tài nguyên quốc gia và định hướng phát triển bền vững.

Về Điều 3 bổ sung khoản 9 về quản lý đất hiếm, dự thảo quy định hoạt động điều tra, đánh giá, thăm dò, khai thác đất hiếm áp dụng như khoáng sản nhóm I và theo Chương VIIa.

Mặc dù đồng tình hướng tiếp cận này nhưng ông Hùng đề nghị cân nhắc bổ sung rõ cơ chế kiểm soát xuất khẩu và tỷ lệ chế biến sâu tối thiểu trong nước, nhằm bảo đảm đất hiếm thực sự là tài nguyên chiến lược phục vụ phát triển công nghiệp quốc gia, tránh nguy cơ xuất khẩu thô và lệ thuộc công nghệ nước ngoài trong chuỗi giá trị đất hiếm.

Đối với quy định về quy hoạch dự trữ, thăm dò, khai thác đất hiếm tại điều 85c và 85d, đại biểu cho rằng đây là tài nguyên chiến lược đặc biệt nhưng dự thảo luật chưa quy định cơ chế bảo đảm an toàn môi trường và xử lý chất thải phóng xạ, hóa học vốn là rủi ro lớn nhất trong chế biến đất hiếm. Nếu không quản trị môi trường ngay từ luật, nhiều địa phương có thể đối diện với ô nhiễm môi trường lâu dài như ở các mỏ đất hiếm trên thế giới từng để lại hệ quả nghiêm trọng.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về đánh giá rủi ro môi trường bắt buộc độc lập bởi bên thứ ba; việc ký quỹ phục hồi môi trường khi khai thác đất hiếm phải ở mức cao hơn mỏ khoáng sản thông thường; công bố định kỳ dữ liệu môi trường của các cơ sở chế biến đất hiếm - đây là yêu cầu sống còn để bảo đảm phát triển bền vững về địa chất và khoáng sản.

Ông Hùng cũng đánh giá việc bổ sung quản lý đất hiếm là tài nguyên chiến lược đặc biệt vào Chương VIIa là bước tiến rất lớn. Tuy nhiên, chính sách chưa làm rõ cơ chế lựa chọn doanh nghiệp thăm dò, khai thác, chế biến đất hiếm dựa trên tiêu chí an ninh công nghệ, năng lực chế biến sâu, năng lực quản trị môi trường, trong khi đây là lĩnh vực nhạy cảm có nguy cơ bị thâu tóm tài nguyên hoặc rò rỉ công nghệ nền.

“Vì vậy, tôi đề nghị cân nhắc bổ sung quy trình phê duyệt an ninh kinh tế - công nghệ trước khi chuyển giao công nghệ, xuất khẩu sản phẩm chế biến sâu hoặc liên doanh quốc tế, nhằm bảo đảm chủ quyền tài nguyên - an ninh kinh tế quốc gia, tự chủ công nghiệp đất hiếm” - đại biểu nêu.

Nguồn hình: Quốc hội